سود یک محموله‌ی نفت کجا می‌رود؛ زنجیره‌ی واسطه‌ها به روایت طرح

بخش ۱.۱ طرح، ساختار فعلی دسترسی به منابع ملی را زنجیره‌ای از حلقه‌های واسطه توصیف می‌کند. در آغاز زنجیره منابع ملی، یعنی نفت و گاز و پتروشیمی، قرار دارد و پس از آن سه حلقه: حلقه‌ی اول ۵۰ تا ۱۰۰ نفر از دارندگان مجوزهای ویژه، حلقه‌ی دوم ۳۰۰ تا ۵۰۰ نفر از واسطه‌های اصلی و دلالان، و حلقه‌ی سوم ۲ تا ۳ هزار نفر در شبکه‌ی توزیع و صادرات.

به روایت طرح، حاصل این زنجیره آن است که ۹۵٪ سود نهایی به ۰٫۰۱٪ جمعیت می‌رسد. چکیده‌ی طرح همین تصویر را با عددهایی دیگر نشان می‌دهد: کمتر از ۵۰۰ نفر بیش از ۸۰٪ صادرات نفت و پتروشیمی را در اختیار دارند و ۹۲٪ سود صادرات به کمتر از ۰٫۱٪ جمعیت می‌رسد.

طرح برای روشن کردن سازوکار، یک محموله‌ی ۱۰۰ هزار بشکه‌ای نفت را مثال می‌زند: ارزش واقعی محموله ۸ میلیون دلار و هزینه‌ی استخراج آن ۸۰۰ هزار دلار است؛ یعنی ۷٫۲ میلیون دلار سود خالص. روی نمودار توزیع این سود عددی چاپ نشده است؛ از اندازه‌ی برش‌ها، حدود ۹۰٪ به صادرکننده‌ی خاص، ۷٪ به‌صورت مالیات به دولت و ۳٪ به سایر هزینه‌ها می‌رسد و سهم مردم عملاً صفر است.

پاسخ طرح به این زنجیره حذف حلقه‌هاست، نه جابه‌جا کردن آن‌ها: شهروند مستقیم سهام‌دار پروژه می‌شود، سود به نسبت سهم و بی‌واسطه به حسابش می‌رسد و هر تراکنش روی دفتری عمومی ثبت می‌شود (بخش ۲.۱). ارقام این گزارش از متن طرح نقل شده‌اند و این سامانه آن‌ها را جداگانه راستی‌آزمایی نکرده است.